Heb je een bedrijfspand met een plat dak, laat je een dakterras bouwen of zet je een nieuw gebouw neer, dan wil je weten wat het Bouwbesluit eist aan valbeveiliging op het dak. Die regels staan sinds 2024 in het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl). Het Bbl gaat over het gebouw zelf. Wat er nodig is als je op het dak aan het werk gaat, regelt het Arbobesluit.
Geldt het Bouwbesluit nog?
Nee. Sinds de Omgevingswet op 1 januari 2024 in werking is getreden, staan de technische bouwregels in het Bbl. Veel regels komen inhoudelijk uit het Bouwbesluit 2012, en in de praktijk zeggen de meeste mensen nog gewoon “Bouwbesluit”.
Voor valbeveiliging op het dak zijn drie onderdelen van het Bbl van belang: de afscheiding langs de rand bij nieuwbouw, dezelfde eis voor bestaande gebouwen, en de eis dat je een nieuw gebouw veilig kunt onderhouden.
Wanneer moet een dak een vaste afscheiding hebben?
Het Bbl koppelt de eis aan een voor personen bestemde vloer: een vloer waar bij normaal gebruik mensen aanwezig zijn. Een dakterras of daktuin om op te verblijven valt daaronder. Ligt de rand van zo’n vloer bij nieuwbouw meer dan 1 meter hoger dan de vloer, het terrein of het water ernaast, dan moet er een afscheiding staan die je niet zonder gereedschap kunt weghalen (artikel 4.20 Bbl).
Een vloer waar alleen af en toe iemand komt, valt er niet onder. De officiële toelichting van het Informatiepunt Leefomgeving noemt als voorbeeld een technische ruimte waar alleen een monteur of inspecteur komt. Daken noemt het Bbl niet apart. Een plat dak dat je alleen voor onderhoud of inspectie betreedt, is daarmee in de regel geen voor personen bestemde vloer. Twijfel je, vraag het dan na bij de gemeente.
Voor een bestaand gebouw is de eis minder streng. Daar is een afscheiding verplicht bij een hoogteverschil van meer dan 1,5 meter (artikel 3.15 Bbl).
Hoe hoog moet een afscheiding op het dak zijn?
De minimale hoogte hangt af van het hoogteverschil en van de vraag of het om nieuwbouw of een bestaand gebouw gaat. Je meet vanaf de vloer van het dakterras.
| Situatie | Minimale hoogte afscheiding |
|---|---|
| Nieuwbouw, hoogteverschil meer dan 1 meter | 1 meter |
| Nieuwbouw, hoogteverschil meer dan 13 meter | 1,2 meter |
| Nieuwbouw, brede afscheiding als alternatief voor de 1 meter: hoogte plus breedte van de bovenregel samen minimaal 1,1 meter | 0,7 meter |
| Bestaand gebouw, hoogteverschil meer dan 1,5 meter | 0,9 meter |
Bij nieuwbouw stelt het Bbl ook eisen aan openingen in de afscheiding, aan de afstand tot de rand (hooguit 5 centimeter) en aan opstapjes waarop een kind kan klimmen (artikelen 4.22 en 4.23 Bbl). Laat de architect of de leverancier van de balustrade dat meenemen in het ontwerp.
Verbouw je, dan geldt meestal het rechtens verkregen niveau (artikelen 5.4 en 5.5 Bbl). De afscheiding mag na de verbouwing niet slechter zijn dan ervoor, en niet onder het niveau voor bestaande bouw uitkomen.
Wat eist het Bbl voor veilig onderhoud op het dak?
Bij nieuwbouw moet een gebouw zo zijn dat onderhoud veilig kan (artikel 4.240 Bbl). Denk aan het schoonmaken van goten, inspectie van de dakbedekking of onderhoud aan installaties op het dak. Kan dat niet veilig zonder voorzieningen die vast aan het gebouw zitten, dan moeten die voorzieningen er komen (artikel 4.241 Bbl). Voorbeelden zijn een balustrade of bevestigingspunten voor een lijn.
Of zulke gebouwgebonden voorzieningen nodig zijn en welke, beoordeel je met de Checklist veilig onderhoud op en aan gebouwen. Volgens de uitleg van het Informatiepunt Leefomgeving heeft het wegnemen van het gevaar de voorkeur. Daarna komt permanent afschermen, bijvoorbeeld met een balustrade, en pas dan voorzieningen voor persoonlijke beveiliging zoals ankerpunten. In het bouwplan moet je daar al rekening mee houden.
Voor bestaande gebouwen kent het Bbl deze onderhoudseis niet. Of hij bij een verbouwing meespeelt, hangt af van wat je verbouwt. Leg dat bij twijfel voor aan je adviseur of de gemeente.
Bbl of Arbobesluit: wat geldt als je op het dak werkt?
Het Bbl gaat over het gebouw, het Arbobesluit over het werk. Volgens artikel 3.16 Arbobesluit is er in elk geval valgevaar als je 2,5 meter of meer kunt vallen. Ook bij een lagere valhoogte kunnen maatregelen nodig zijn, bijvoorbeeld bij openingen in vloeren of omstandigheden die het risico verhogen. Collectieve bescherming, zoals een hekwerk of dakrandbeveiliging, gaat voor op persoonlijke valbeveiliging.
Hier raken de twee regels elkaar. Een hekwerk of leuning telt volgens het Arbobesluit als doelmatig als het minstens 1 meter boven het werkvlak beschermt, of als het voldoet aan de Bbl-eisen voor een vloerafscheiding. Een goede afscheiding rond een dakterras beschermt je dus op dat deel van het dak. Werk je buiten die afscheiding, of twijfel je of een oudere afscheiding nog voldoet, dan bepaal je opnieuw welke maatregel nodig is. Meer over de arboregels lees je in wat de wet zegt over valbeveiliging op het dak.
Welke oplossing past bij welke situatie?
Een dakterras bij nieuwbouw of verbouw
Hier gaat het om een vaste afscheiding die bij het gebouw hoort en aan het Bbl moet voldoen. Dat regel je met de architect of aannemer, niet met tijdelijke valbeveiliging.
Een nieuw gebouw met een dak voor onderhoud
Welke gebouwgebonden voorzieningen nodig zijn, bepaal je in de ontwerpfase met de Checklist veilig onderhoud. Of een vaste dakrandbeveiliging, ankerpunten of een ander systeem past, hangt af van de dakconstructie, de randen en het onderhoud dat er gebeurt. Laat dat door een deskundige beoordelen.
Werk op een bestaand dak zonder vaste voorziening
Werk je met een ploeg langs de dakrand, bijvoorbeeld bij dakrenovatie of het plaatsen van zonnepanelen, dan is collectieve bescherming de eerste keuze. Tijdelijke dakrandbeveiliging plaats je voor de duur van de klus en haal je daarna weer weg.
Lukt collectieve bescherming redelijkerwijs niet, dan komt persoonlijke valbeveiliging in beeld. Dat vraagt meer dan een set kopen: je hebt een geschikt ankerpunt nodig, voldoende vrije valruimte onder het werkvlak en een plan om iemand te redden die in het harnas hangt. Bekijk de sets voor valbeveiliging op een plat dak of voor valbeveiliging op het dak als die beoordeling is gemaakt.
